Motten en tumuli

Typisch voor het Haspengouwse landschap zijn de vele motheuvels en tumuli.

Tombe van Middelwinde in Neerwinden

Romeinse grafheuvel op de grens tussen Neer- en Overwinden, werd in 1846 door een paar amateur archeologen onderzocht. in 1873 volgde een tweede opgraving. Er werd een gang gegraven en de onderzoekers stuitten op een muur in natuursteen, waarachter een grafkamer werd aangetroffen. bij het verbreden van de weg tussen Neer- en Overwinden in 1972 werd in de omgeving van de tumulus een aantal platte stenen opgedolven. Eén van die stenen, een kolos van 1 000 kg prijkt sindsdien als 'menhir' op het plantsoen voor de H. Kruiskerk in Neerwinden.

Platte Tombe in Waasmont

De reusachtige tumulus (?) ligt op de grens met Racour (Raatshoven). Deze ovale 15 m hoge heuvel (2de eeuw) heeft een lengte van 77 m, een breedte van 59 m met een omtrek van 228 m. Hij omvat 36 000 m³ grond en diende tevens als militaire waarnemingspost of kampplaats.

Bortombe in Walsbets

Deze Romeinse begraafplaats dateert uit de tweede eeuw en lag langs de verbindingsweg Montenaken - Tienen. In 1864 werd deze tumulus onderzocht door prof. Schuermans.

'Tombe van Pepijn' en Heynsberg in Landen

Op de archeologische site Sinte Gitter treffen we ten noorden van de kerkfundamenten ook een motte aan. Hoewel ze in de volksmond 'Tombe van Pepijn' wordt genoemd, heeft de tombe echter niets met hem te maken. Deze motte werd vermoedelijk opgeworpen in het begin van de 13de eeuw en bestond zoals gebruikelijk, uit een opper- en een neerhof.

200 m ten oosten van die motte is er nog een tweede heuveltje, de Hunsberg (of Heynsberg), maar hierover ontbreekt elke informatie. De mogelijkheid bestaat dat deze motte een verdedingsfunctie had ten overstaan van de eerste.

Motheuvel in Rusmdorp

Middeleeuwse aardophoping (10de eeuw) van 9 m hoogte en 120 m in basisomtrek.

Motheuvel in Wange

Feodale motheuvel, gelegen nabij de Kleine Gete, was een verdedigingsheuvel uit de 10de eeuw. Stond oorspronkelijk nabij een burcht of voorname hoeve.

Volgende motten & tumuli in Landen werden erkend als beschermd monument:

  • Feodale Motte van Wange

    De feodale motheuvel, nabij de Kleine Gete, is een verdedigingsheuvel uit de late middeleeuwen. Oorspronkelijk dacht men dat het om een Romeinse grafheuvel ging, maar onderzoek heeft aangetoond dat het een middeleeuwse motheuvel betreft. De heuvel, die in de volksmond gekend is als ?De Tomme?, heeft een doorsnede van ca 25m en is ongeveer 4 à 5m hoog. De teruggevonden sporen tonen aan dat op deze motheuvel een soort verdedigingstoren stond, die eerst in hout en later in een meer duurzaam materiaal gebouwd werd.

  • Motte van Rumsdorp

    Deze Middeleeuwse aardophoping in Rumsdorp is gelegen in de vallei van de Molenbeek. De met struikgewas begroeide heuvel is ca 9m hoog en heeft een diameter van ca 38m. De Motte van Rumsdorp heeft de karakteristieke tweeledige structuur van de ?castrale motten?: enerzijds een opperhof met de versterking en anderzijds het lager gelegen voor- of neerhof met de boerderij, de dienstgebouwen en soms een castrale kapel. Het geheel werd volledig omgeven door grachten.

  • Tumulus 'Bortombe' Walsbets

    Deze Romeinse grafheuvel ligt in het ?Tombeveld?, ten zuidoosten van Landen en ten noordoosten van Walsbets en op ongeveer anderhalve kilometer van het Romeinse villacomplex Hemelrijk. In de grafkamer werden rijke giften teruggevonden, zoals munten, bronzen voorwerpen en kralen in glaspasta. Op basis van deze vondsten kon de grafheuvel gedateerd worden tussen de tweede helft van de 2de eeuw en het begin van de 3de eeuw.

  • Waasmontse tombe

    Op de top van een veld dat de Mersberg wordt genoemd ligt de Waasmontse Tom. De heuvel heeft een doorsnede van meer dan 70m. Door zijn grote afmetingen en uitzicht verschilt hij van de klassieke Gallo-Romeinse tumuli en de identificatie als Romeinse grafheuvel is dan ook twijfelachtig. Tot nog toe werd deze tumulus niet archeologisch onderzocht.

De 'Heemsberg' en de 'Tombe van Pepijn', de twee feodale motheuvels op de archeologische site van Sinte Gitter, maken deel uit van de bescherming als landschap van het Domein Gitterdal. Ook de Tombe van Middelwinden op de grens van Neer- en Overwinden werd als beschermd landschap erkend.