Overlijden

Algemeen

Het overlijden van een persoon betekent het einde van zijn fysieke bestaan en van zijn rechtspersoonlijkheid.

Dit heeft gevolgen op privaatrechtelijk vlak: het openvallen van de successie, de ontbinding van het huwelijk, het openvallen van de voogdij over de minderjarige kinderen,...

Soms belangt het overlijden ook de openbare orde aan, bijvoorbeeld bij het onderzoek naar een eventuele misdaad bij een gewelddadige dood.

Plaats

De aangifte van overlijden wordt gedaan bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van de plaats van overlijden.

Wordt een lijk ontdekt, dan is de bevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand deze van de plaats waar men het gevonden heeft. Ligt het lijk op de grenslijn van 2 gemeenten, dan is de ligging van het hoofd doorslaggevend.

Is de plaats van overlijden onbekend, bijvoorbeeld als het lijk uit het water van de zee wordt gehaald, dan moet de overlijdensakte opgemaakt worden in de gemeente op wiens grondgebied het lijk gevonden werd.

Heeft het overlijden plaats tijden een treinreis, dan moet de aangifte gedaan worden bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van de plaats waar de reis onderbroken wordt of eindigt.

Opstellen overlijdensakte

De bevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand stelt de overlijdensakte op, op voorlegging van een aantal documenten en stuurt een afschrift naar de laatste woonplaats van de overledene.

Er kunnen dus zowel op de plaats van het overlijden, als in de laatste woonplaats afschriften van de akte verkregen worden.

Termijn

De wet voorziet geen termijn binnen dewelke de aangifte van overlijden moet gebeuren. Algemeen wordt aanvaard dat het zo snel mogelijk moet gebeuren, en dit binnen de 5 dagen na het overlijden.

Door wie moet aangifte gebeuren?

De akte van overlijden wordt opgemaakt door de ambtenaar van de burgerlijke stand van de plaats waar de persoon is overleden, zodra hem een overlijdensattest werd voorgelegd door een verwant van de overledene of door een derde persoon die de inlichtingen kan meedelen welke vereist zijn voor het opmaken van voornoemde akte.

In de praktijk gebeurt de aangifte door de begrafenisondernemer die handelt in opdracht van de familie.

Wie is bevoegd om in de lijkbezorging te voorzien?

De persoon die tijdens de laatste levensjaren of -maanden van de overledene hem sentimenteel het meest na stond - de persoon die tijdens de laatste levensjaren of -maanden van de overledene het best zijn wensen betreffende de modaliteiten van de begrafenis heeft gekend. Wanneer de echtgeno(o)t(e) nog leeft zal hij/zij zich meestal met de taak inlaten.

Indien tussen de leden van de familie conflicten ontstaan i.v.m. de wijze van lijkbezorging (begrafenis of crematie), zijn uitsluitend rechtbanken en hoven bevoegd om hierover uitspraak te doen.

Laatste wilsbeschikking

zie laatste wilsbeschikking

Vaststelling van overlijden

Het is uitdrukkelijk verboden over te gaan tot de begraving, vormneming, lijkschouwing, balseming, kisting of gelijk welke andere behandeling op het lichaam van de overledene, vooraleer de dood werd vastgesteld door de ambtenaar van de burgerlijke stand, in werkelijkheid de geneesheer die gedelegeerd werd om de overlijdens vast te stellen of de behandelende geneesheer.

De verplichting van de ambtenaar van de burgerlijke stand om het overlijden vast te stellen bestaat niet wanneer er tekens of aanwijzingen zijn van een gewelddadige dood of andere omstandigheden die zulks laten vermoeden.

Welke documenten?

- een overlijdenverklaring ondertekend door de geneesheer die het overlijden heeft vastgesteld

- identiteitskaart en eventueel trouwboekje van de overledene

- attest laatste wilsbeschikking

- de toelating tot begraven indien de begrafenis in een andere gemeente plaats heeft

- voor crematie: een aanvraag tot lijkverbranding, een bijkomend medisch attest en het attest van de beëdigde geneesheer van de stad (bij natuurlijk overlijden)

Indien het overlijden te wijten is aan een gewelddadige, verdachte of niet nader te bepalen oorzaak, moet de ambtenaar van de burgerlijke stand ingelicht worden over de omstandigheden van het overlijden. In dit geval zal hij pas na het akkoord van de procureur des konings toelating kunnen verlenen tot het vervoer en het begraven of cremeren van de overledene.

Begraving

Er kan geen begraving plaatsvinden zonder toelating van de ambtenaar van de burgerlijke stand.

De begraving mag plaatsvinden:
- ten vroegste 24 uur na het overlijden
- uiterlijk 7 dagen na het overlijden, zon- en feestdagen niet meegeteld.

Doodgeboren kind

Wanneer een kind is overleden op het ogenblik van de vaststelling van de geboorte door de ambtenaar van de burgerlijke stand of de door hem toegelaten geneesheer of gediplomeerde vroedvrouw, maakt de ambtenaar van de burgerlijke stand van de plaats waar het kindje ter wereld kwam, een akte van aangifte van een levensloos kind op.

Door een recente wetswijziging krijgen de ouders de vrije keuze om geen, één of meer voornamen aan het kindje te geven.

Overlijden in het buitenland

De akte van overlijden van een Belg in een vreemd land mag worden opgemaakt, hetzij door de plaatselijke overheden, in de vorm die in dat land gebruikelijk is, hetzij door de Belgische diplomatieke of consulaire agenten.

Indien in het buitenland de overlijdensakte opgemaakt wordt door de plaatselijke overheid, zal de ambtenaar van de burgerlijke stand in België, aan wie door de familie de akte wordt overgelegd, nazien of het document:
- een voor eensluidend afschrift is uit de overlijdensakteë;
- degelijk gelegaliseerd isë;;
- vertaald is door een beëdigd vertaler naar de taal die volgens de taalwetgeving voorgeschreven is voor de desbetreffende gemeente.

De ambtenaar van de burgerlijke stand moet tevens nazien of de overledene zijn laatste woonplaats in België had in zijn gemeente.

Als alle formaliteiten zijn vervuld, gaat de ambtenaar van de burgerlijke stand over tot de inschrijving van de overlijdensakte in de registers van de burgerlijke stand.

Indien de overlijdensakte in het buitenland opgemaakt werd door de Belgische diplomatieke of consulaire agenten zenden deze een voor eensluidend verklaard afschrift van de akte aan het ministerie van Buitenlandse Zaken. Op verzoek van het ministerie van Buitenlandse Zaken wordt de desbetreffende akte overgeschreven in de registers van de burgerlijke stand van de laatste woonplaats van de overledene in België.

Indien de overlijdensakte in het buitenland opgemaakt, overgeschreven werd in de registers van de burgerlijke stand van de laatste woonplaats van de overledene kan men daar terecht om voor eensluidende afschriften van desbetreffende akte te verkrijgen.

Te verwittigen diensten

- ziekenfonds
- pensioenkas of werkgever
- financiële instelling(en)
- verzekeringsmaatschappij(en)
- water-, gas-, electriciteits-, telefoon- en kabelmaatschappij
- ontvanger der registratie
- kinderbijslagfonds

Tips ivm testament

Nog enkele praktische tips ivm testament en aanvaarding van nalatenschap:

Indien je niet zeker bent of er wel een testament is opgemaakt, of indien je niet weet bij welke notaris dat gebeurd is, kan je je zich wenden tot het Centraal Register van Laatste Wilsbeschikking bij de:

Koninklijke Federatie van Notarissen
Bergstraat 32
1000 Brussel

Als erfgenaam kan je de erfenis:
- aanvaarden zonder meer
- aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving (er kunnen meer schulden dan bezit zijn)
- verwerpen (geen schulden betalen, maar ook geen recht laten gelden op de bezittingen)


Stadhuis - Stationsstraat 29 - 3400 Landen - T 011 88 03 00 - F 011 88 64 35 -